Genç ve çocuk işçilerin çalışma koşulları, ülkeden ülkeye değişmekle birlikte genellikle ulusal yasalar ve uluslararası sözleşmelerle düzenlenir. Türkiye’de bu konu, 4857 sayılı İş Kanunu ve Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir. Ayrıca, ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü) sözleşmeleri de bu konuda önemli bir rehberdir.

Yasal dayanaklar

4857 sayılı İş kanununun 71.maddesinde 15 yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaklanmış olup, ancak 14 yaşını doldurmuş ve ilköğretimini tamamlamış çocukların hafif işlerde çalıştırılabileceği belirtilmiştir. 72.maddede 18 yaşından küçüklerin yeraltı ve su altı işlerinde çalıştırılamayacağı belirlenmiştir. 73.maddede ise 18 yaşını doldurmamış işçilerin gece işlerinde çalıştırılmaları yasaklanmıştır

Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte çocuk ve genç işçilerin yapabileceği işler, çalışma saatleri, kimlerin çocuk işçi kimlerin genç işçi oldukları gibi genel kurallar belirlenmiştir.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Sözleşmelerinde çocuk işçiliğin önlenmesi ve çocuk işçilerin korunmasına yönelik kurallar belirlenmiştir.

Çocuk işçi kimdir?

Genç işçi kimdir?

• Tanım: 15 yaşını tamamlamış, 18 yaşını doldurmamış kişilerdir
• Çalışma İzni: Tehlikeli ve ağır işlerde çalıştırılamaz.
• Çalışma Saati: Günde en fazla 7 saat, haftada en fazla 35 saat. 16 yaşını tamamlamış gençler en fazla 40 saat çalışabilir.
• Yasak İşler: Kimyasallarla temas gerektiren işler, yer altı madenciliği, ağır sanayi gibi sektörlerde çalışmaları yasaktır.

Çalışma süreleri nasıl düzenlenmiştir?

Okul öncesi ve okula devam çocukların çalışma süreleri;

• Eğitim saatleri dışında olmak üzere en fazla günde 2 saat, haftada 10 saat olabilir

Okul öncesi ve okula devam çocukların okulun kapalı olduğu dönemdeki çalışma süreleri;

Ara dinlenme süreleri, hafta tatili ve yıllık izin nasıl düzenlenmiştir?

İşveren, okula devam eden çocuk ve genç işçiden çalıştırmaya başlamadan önce öğrenci olduğuna dair belge istemeli ve söz konusu belgeyi özlük dosyasında saklamalıdır

Genç işçilerin çalıştırılabilecekleri işler nelerdir?

• Meyve ve sebze konserveciliği, sirke, turşu, salça, reçel, marmelat, meyve ve sebze suları imalatı işleri,
• Meyve ve sebze kurutmacılığı ve işlenmesi işleri,
• Helva, bulama, ağda, pekmez imalatı işleri,
• Kasaplarda yardımcı işler,
• Çay işlemesi işleri,
• Çeşitli kuru yemişlerin hazırlanması işleri,
• Küçükbaş hayvan besiciliğinde yardımcı işler,
• Süpürge ve fırça imalatı işleri,
• Elle yapılan ağaç oymacılığı, kemik, boynuz, kehribar, lüle taşı, Erzurum taşı ve diğer maddelerden süs eşyası, düğme, tarak, resim, ayna, çerçeve, cam ve emsali eşya imalatı işleri,
• Toptan ve perakende satış mağaza ve dükkanlarında satış, etiketleme ve paketleme işleri,
• Büro işyerlerinde büro işleri ve yardımcı işler,
• İlaçlama ve gübreleme hariç çiçek yetiştirme işleri,
• İçkili yerler ve aşçılık hizmetleri hariç olmak üzere hizmet sektöründeki işler,
• Diğer giyim eşyası, baston ve şemsiye imalatı işleri,
• Yiyecek maddelerinin imalatı ve çeşitli muamelelere tabi tutulması işleri,
• Yorgancılık, çadır, çuval, yelken ve benzeri eşyaların imalatı ve dokuma
• yapmaksızın diğer hazır eşya imalatı işleri,
• Sandık, kutu, fıçı ve benzeri ambalaj malzemeleri, mantar, saz ve kamıştan sepet ve benzeri eşya imalatı işleri,
• Çanak, çömlek, çini, fayans, porselen ve seramik imaline ait işler (fırın işleri ve silis ve quarts tozu saçan işler hariç),
• El ilanı dağıtımı işleri,
• Cam, şişe, optik ve benzeri malzeme imalathanelerinde üretime ilişkin işler (fırın işleri ve silis ve quarts tozu saçan işler, ısıl işlem, renklendirme ve kimyasal işler hariç),
• Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işler (karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici çözücülerle yapılan prine veya benzeri yağlı maddelerin ekstrasyon yoluyla yağ üretimi işlerinde ekstrasyon kademeleri hariç),
• Pamuk, keten, yün, ipek ve benzerleriyle bunların döküntülerinin hallaç, tarak ve kolalama tezgahlarından ve boyama ile ilgili işlemlerden bölme ile ayrılmış ve fenni iklim ve aspirasyon tesisatı olan iplikhane ve dokuma hazırlama işleri,
• Balıkhane işleri,
• Şeker fabrikalarında üretime hazırlamaya yardımcı işler,
• Araçsız olarak 10 kg’dan fazla yük kaldırılmasını gerektirmeyen torbalama, fıçılama, istifleme ve benzeri işler,
• Su bazlı tutkal, jelatin ve kola imali işleri,
• Sandal, kayık ve emsali küçük deniz araçlarının imalatı ve tamiratı
  işleri (boya ve vernik işleri hariç).